Հայոց Պատմություն: Հարցաշար

1. Ազատագրական Պայքարի նախադրյալները

2. Շարժման Արևմտաեվրոպական կողմնորոշումը

3. Հակոբ Ջուղայեցու պատվիրակության գործունեությունը

4. Իսրայել Օրու Գործունեությունը Հայաստանի ազատագրման համար

__________________________________________________________________________________

  1. Ազատագրական զինված պայքարն Արցախում

     2. Ռուսների Կասպիական արշավանքը

     3. Ռազմական ամրությունները Արցախում: Սղնախներ

     4.Թուրքական զորքերի ներխուժումը Այսրկովկաս

5. Երևանի Պաշտպանությունը

6. Զինված պայքարն Արցախում

1) 1722-1730 թվականներին սկսված ազատագրական շարժում պատմական Սյունիք նահանգի բնակչության մասնակցությամբ։ Դրա նպատակն էր կասեցնել թուրքական հարձակումը դեպի Արևելյան Հայաստան, երկրամասը մաքրել օտար զորքերից ու ազատագրել այն։

2)Պատվիրակության հետ մեկնած Իսրայել Օրին, ճանապարհվում է Իտալիա, ապա Ֆրանսիա, որտեղ անցնում է զինվորական ծառայության։ Այնուհետև տեղափոխվում է Գերմանիա, հաստատվում Դյուսելդորֆ քաղաքում։ Օրին տեղի իշխան Հովհան Վիլհելմիհետ քննարկում է Հայաստանի ազատագրության հարցը, որից հետո այցելում է Հայաստան՝ տեղում իրավիճակին ծանոթանալու և բանակցություններ վարելու համար

3)

Արցախի մելիքներից ոմանք: Եվրոպական պետությունների օգնությանը դիմելու նպատակով կազմված պատվիրակությունը 1678թվականի վերջերին Հակոբ Ջուղայեցու գլխավորությամբ հասնում է Կոստանդնուպոլիս: Այդտեղ երկու տարի անց հիվանդությունից մահանում է Հակոբ Ջուղայեցին։
Հակոբ Դ Ջուղայեցի կաթողիկոսն ունեցել է Հայաստանը պարսկական լծից ազատելու ծրագիր։ 1677 թ. Էջմիածնում, Ղարաբաղի մելիքների և հոգևորականների մասնակցությամբ գումարել է խորհրդակցություն, որտեղից էլ սկսվել է Արևելյան Հայաստանի ազատագրության համար Իսրայել Օրուհայրենանվեր գործունեությունը։ Ջուղայեցին մշտապես կողմնակից է եղել Արևմուտքի հետ

4)

1709 թվականին Իսրայել Օրուն հաջողվել է հասնել Իրանի մայրաքաղաք Սպահան և տեսակցել շահի հետ, որից հետո վերադարձել է Անդրկովկաս և այնտեղ մնացել մինչև 1711 թվականը։ Այդ ընթացքում հանդիպումներ է ունեցել Հայոց կաթողիկոս Աղեքսանդր Ջուղայեցու, Աղվանից կաթողիկոս Եսայի Հասան–Ջալալյանի, հայ մելիքների և անդրկովկասյան այլ գործիչների հետ, որոնց նպատակն էր ազատագրական շարժման հրահրումը, ընդհանուր ճակատի և հայկական միացյալ զորական ուժերի ստեղծումը։

Եսայի Հասան–Ջալալյանի հետ Իսրայել Օրին 1711 թվականին վերադարձել է Աստրախան, որտեղ օգոստոսին, մութ հանգամանքներում հանկարծամահ է եղել։


 

1) 18-րդ դարի սկզբին հայ ազատագրական շարժման առաջնորդներից Իսրայել Օրին մեկնել էր Ռուսական կայսրության մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգ՝ Պետրոս Մեծից (1682-1725) օգնություն խնդրելու և Արևելյան Հայաստանն ազատագրելու և հայոց պետականությունը վերականգնելու նպատակով: Ստանալով կայսեր համաձայնությունը՝ նա մեկնում է Հարավային Կովկաս և Իրան՝ որպես ռուսական բանակի սպա և դեսպան։ 1711 թվականին Ռուսաստան վերադառնալիս Օրին մահանում է, և պատվիրակությունը հետ է գալիս Հայաստան:

Մի քանի տարի անց Սեֆյան Պարսկաստանում սկսում են գահակալական կռիվներ։ 1722 թվականին աֆղանների զորահրամանատար Միր Մահմուդը գրավում է մայրաքաղաք Սպահանը: Երկրում սկսում է խառնաշփոթ ու անիշխանություն, իսկ գահաժառանգը փախչում է Թավրիզ: Օգտվելով դրությունից՝ Օսմանյան սուլթան Ահմեդ III-ը (1703-1730) հարձակվում է Իրանի հյուսիսային տիրույթների՝ Հայաստանի, Վրաստանի ու Շիրվանի վրա: Միևնույն ժամանակ Հյուսիսային պատերազմի հաղթական ավարտից հետո Հարավային Կովկաս է արշավումՊետրոս Մեծը:

1723 թվականին թուրքերը գրավում են Քարթլի-Կախեթի թագավորության մայրաքաղաք Թիֆլիսը, ապա նաև՝ Գանձակը: Երեք ամսից ավելի տևած ինքնապաշտպանական կռիվներից հետո՝ թուրքական զորքերին տալով 20 000 զինովորի կորուստ՝ հանձնվում է 5000 բնակիչ ունեցող Երևանը: Գանձակի ղեկավարները, այդպիսով, անցնում են թշնամու կողմը, օգնություն չի հասցվում նաև Իրանից։ Արցախի ու Սյունիքի ազատագրական ուժերը թուրքերի դեմ մենակ են մնում։ Թշնամին առաջինը մտնում է Արցախ։

Օսմանյան զորահրամանատարները 1724 թվականին Էջմիածնի կաթողիկոս Աստվածատուր Համադանցուն դրդում են նամակ գրել արցախահայերին, հատկապես Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալյանին, որ նրանք զենքը վայր դնեն և ընդունեն թուրքական հպատակություն։ Բայց Եսայի Հասան-Ջալալյանն ու նրա զինակիցները անհետևանք թողեցին Աստվածատուր Համադանցու նամակը և պատրաստվեցին մարտնչել օսմանյան բանակի դեմ

Գանձասարի վանքը՝ Աղվանքի կաթողիկոսական թեմի նստավայրը

1725 թվականի մարտին օսմանյան բանակից երեք զորամաս ներխուժեց Վարանդա գավառ և սպառնալիք ստեղծեց Փոքր Սղնախի համար։ Հայ բնակչությունը շուրջ 6000 թուրք զինվորների հյուրընկալում է գյուղերում։ Ինքնապաշտպանական ուժերը գիշերային հանկարծակի գրոհով ոչնչացնում են նրանց։ Թուրքական երկու փաշաներն սպանվեցին, իսկ երրորդը գերի վերցվեց։ Այս հաղթանակը բարձրացրեց հայկական ջոկատների ինքնավստահությունը և մարտունակությունը։ Հայերը մինչ այդ պատվիրակություն էին ուղարկել ռուսական բանակ և մերժում ստացել, այժմ դաշնակցության պատվիրակություն են ուղարկում Թավրիզ՝ Իրանի գահաժառանգ Թահմասպի մոտ։ Նույն տարում Անտոն քահանայի ու Չալաբի Քյոխվայի գլխավորությամբ Ռուսաստանից Արցախ վերադարձած հայ պատվիրակությունը հայտնեց ռուսական կողմի բացասական պատասխանը։ Հայերը նոր նամակ են գրում Պետրոս Մեծին՝ չիմանալով, որ կայսրն արդեն մահացել էր:

Թուրքական երկրորդ արշավանքը նույնպես անարդյունք է անցնում. 1726 թվականին նրանք ութօրյա պաշարման ընթացքում կորցնում են 800 զինվոր և չեն կարողանում գրավել Շուշին։ 40 000-անոց բանակը հետ է վերադառնում Գանձակ։ Այդ ճակատամարտից հետո հայերը երրորդ անգամ Չալաբի Քյոխվայի գլխավորությամբ պատվիրակություն են ուղարկում Եկատերինա I կայսրուհու մոտ (1725-1727):

2) 1722թ․-ՊետրոսԱռաջինըՊարսիցշահինապստամբներիցպաշտպանելուհամարարշավումէԱնդրկովկաս, գրավումէԴերբենդը։
ՊետրոսԱռաջինըԿասպիցԾովիհարավայինափերըգրավելունախագիծըհետաձգումէմեկտարով
Միայներկուամիսանցլուրհասավ, որՊետրոսԱռաջինըհետաձգելէիրարշավանքը։
Վախթանգ6-ըվերադարձավՎրաստան, իսկհայերըձեռնամուխեղանշարունակելուազատագրականպայքարը։

3) ՊարսկաստանիթուլացումիցօգտվեցնաևՕսմանյանկայսրությունըևձեռնամուխեղավնվաճելուԱյսրկովկասիևՊարսկաստանիԱրևմտյաննահանգները1723թ–ԹուրքականբանակըհասավԹիֆլիսևգրավեցայն։
ԹուրքականբանակըԹիֆլիսըգրավելուցհետոշարժվեցդեպիգանձակՎախթանգ6-րդըփախավՌուսաստան1724թ-ինԿ․ՊոլսումկնքվեցպայմանագիրՌուսատանիևԹուրքիայիմիջև
ԹուրքիանճանաչեցՄերձկասպիանշրջանների՝Ռուսաստանինմիացումը։
ԹուրքիայիտնօրինությաննանցանՇամախիվարմ․ընկածտարածքները

4) 1724թ․-ինթուրքականբանակըներխուժումէԱրարատյանդաշտ-թալանումմերձակագյողերը
Կարբիգյուղը40-օրյադիմադրությունէցույցտալիսթշնամուն
1724թ․-ինթուրքականուժերըպաշարումենԵրևանքաղաքը
Երևանիբնակիչները, ինչպեսնաևմերձակագյուղերիբնակիչներըմիասնականդիմադրությունենցույցտալիս
Երևանըդառնումէզորամաս, բաժանվումջոկատների, որոնցիցյուրաքանչյուրնուներիրտեղամասնուհրամանատարը
Երեքամիսկռիվներիցհետո, Երևանիխանըհամաձայնությունէձեռքբերումթուրքականկողմիհետ՝պարենիևսննդամթերքիպատճառով
1724թ․-ինքաղաքըանձնատուրէլինում
Թուրքականբանակըկորցնումէ20000 զինվորևկռիվներիցհետոկասեցվումէնրաառաջխաղացումըՍյունիքևԱրցախ

6) 1724թ-ինԱրցախըհամագործակցությունենսկսումգանձակիմահմեդականներիհետ-պայմանագիր
1725թ-իմարտինԱրցախեններխուժումԹուրքական3 զորամաս-Վարանդա
Մելիքները՝հայկականբանակիկորուստներիցխուսափելուհամարզորքինտեղավորեցին33 գյուղերումևգիշորայինհարձակմանմիջոցովտապալեցիննրանց։
1726թ-ինթուրքականզորքերըփորձեցինգրավելՇուշին, ապարդյուն։Ութօրյամարտերումթուրքերըկորցրին800 զինվոր։
ՉստանալովՌուսաստանիցսպասվածօգնությունը՝հայզինվորականությանմիմասըգերադասեցբանակցելթուրքականկողմիհետ։
1728թ-ինմահացավԵսայիՀասան-Ջալալյանը
1729-31թթ․-պայքարըշարունակվումէր․․․

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s